gezginin epistemolojisi

Çok gezen mi bilir yoksa çok okuyan mı? Peki gezerken okuyan, bir yandan da tutkuyla yazanlar ne yapar? 

İnsanlık, Prometheus’un ateşi çalmasından bu yana bilgiye ulaşmanın yollarını tartışagelmiştir. Kimileri, bilginin kitapların sessiz labirentlerinde saklı olduğuna inanır; kimileri ise onu rüzgârın taşıdığı tozda, dağların gölgesinde, çarşıların kakofonisinde arar. Oysa antik bilgelik, Hermes’in ayak izlerini takip edenlerin, hem yolun hem de sözün izini sürenlerin, hakikate daha yakın olduğunu fısıldar. Çünkü gezmek, yalnızca mekân değiştirmek değil; varoluşun farklı kiplerine temas etmektir. Okumak ise, bu temasları anlamlandıran zihinsel bir ritüeldir.

Gezgin, Homeros’un Odysseus’udur: her limanda bir öykü, her fırtınada bir ders, her yabancı dilde bir hakikat gizlidir. Ancak yalnızca gezen değil, gezerken okuyan, okurken yazan kişi, bu hakikatleri zamana karşı mühürleyen bir bilgeye dönüşür. O, Herakleitos’un “aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz” sözünü, hem fiziksel hem metafizik anlamda deneyimlemiş olandır. Çünkü her yolculuk, hem dışsal bir coğrafyada hem de içsel bir bilinç haritasında gerçekleşir. Ve bu haritalar, yalnızca yazıyla sabitlenebilir.

Yazmak, gezginin tanıklığını ölümsüzleştirir; tıpkı Gilgameş’in destanını kil tabletlere kazıyan Sümerli kâtipler gibi. Yazı, gezginin gördüklerini yalnızca belgelemekle kalmaz, onları dönüştürür, yeniden kurar, anlamlandırır. Bu bağlamda, gezerken okuyan ve yazan kişi, hem bir tarihçidir hem de bir mit kurucusu. Onun kalemi, zamanın ve mekânın ötesine uzanır; çünkü o, yalnızca gördüğünü değil, gördüğünün ardındaki ezelî hakikati de sezmek ister.

Sonuçta, bilmek ne yalnızca gezmekle ne de okumakla mümkündür. Bilmek, Dionysos’un sarhoşluğuyla Apollon’un düzeni arasında salınan bir bilinç halidir. Gezerek bedenini, okuyarak zihnini, yazarak ruhunu eğiten kişi, bu üçlü dansın ritmini yakalayabilir. O kişi, ne yalnızca bir seyyah ne de bir entelektüeldir; o, bilginin hem taşıyıcısı hem de dönüştürücüsüdür. Ve belki de hakikatin en saf hali, bu çoklu eylemin kesişim noktasında, yani yolun ve sözün tam ortasında doğar.