tuz ve zaman arasında: deniz kıyısında bir ontoloji

Küçük balıkçı köylerinin ağ kokusunu hissettiğiniz bir yaşamdan, koylarında ve açıklarında ağlarını atan teknelerin peşinden koşuşan martıların çığlıklarının bir melodi gibi kulaklarınızda çınladığı bir yaşamdan söz ediyorum. 

Küçük balıkçı köylerinin sabahında, ağ kokusu yalnızca bir geçim aracının değil, aynı zamanda kadim bir ritüelin izidir. Bu koku, Prometheus’un insanlığa armağan ettiği ateşin ardından doğan ilk medeniyetlerin, denizle kurduğu ilişkinin yankısıdır. Ağ, yalnızca balık tutmak için değil, kaderi örmek için de atılır; tıpkı Moiralar’ın yaşam ipliklerini örmesi gibi, balıkçının elleri de her düğümde bir yaşamı, bir umudu, bir bekleyişi düğümler. Bu yaşam, doğanın ritmine boyun eğmiş, onunla uyumlanmış bir varoluş biçimidir.

Martıların çığlıkları, bu varoluşun fon müziğidir adeta. Onların gökyüzünde çizdiği daireler, Aristoteles’in “entelecheia”sını, yani bir varlığın kendi ereğine doğru yönelmesini hatırlatır. Martı, doğanın özgürlükle kurduğu ilişkiyi temsil eder; onun çığlığı, insanın içindeki ilksel çağrıyı uyandırır. Bu çağrı, modernitenin gürültüsünde bastırılmış olan doğayla kurulan içsel bağın yankısıdır. Heidegger’in “dasein” kavramıyla tarif ettiği varlık, burada, denizin tuzunda, rüzgârın uğultusunda ve martının çığlığında kendini yeniden duyumsar.

Deniz, yalnızca bir coğrafya değil, aynı zamanda bir epistemolojidir. Bilgi, burada teorik değil, deneyimsel olarak edinilir; tıpkı Herakleitos’un “aynı nehirde iki kez yıkanılmaz” önermesinde olduğu gibi, deniz de her an değişen, dönüşen bir hakikattir. Balıkçının gözünde ufuk çizgisi, yalnızca mekânsal bir sınır değil, aynı zamanda bilinmeyenin eşiğidir. Bu eşikte yaşamak, sürekli bir belirsizlikle yüzleşmeyi, doğanın iradesine teslim olmayı ve bu teslimiyet içinde bir tür özgürlük bulmayı gerektirir.

Ve işte bu yüzden, küçük balıkçı köylerinin yaşamı, modern insanın unuttuğu bir bilgeliği taşır. Bu bilgelik, ne akademik kürsülerde ne de dijital ekranlarda bulunur; o, sabahın ilk ışığında ağlarını onaran bir ihtiyarın ellerinde, denize açılan bir teknenin ardında süzülen martıların dansında, yosun kokusuyla yoğrulmuş taş duvarlarda saklıdır. Bu yaşam, insanın doğayla kurduğu ilk sözleşmenin hâlâ geçerli olduğunu fısıldar. Ve bu fısıltı, zamanın ötesinden gelen bir çağrıdır: unutulmuş olanı hatırla, çünkü hakikat, bazen bir ağın düğümünde gizlidir.